Thận yếu, hay suy giảm chức năng thận trong y khoa, là tình trạng thận bị tổn thương và mất dần khả năng lọc bỏ chất thải độc hại cùng lượng nước dư thừa ra khỏi máu một cách hiệu quả. Đây là một gánh nặng sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu.
Theo báo cáo năm 2025 của Hiệp hội Thận học Quốc tế (ISN), bệnh thận mạn tính đang ảnh hưởng đến hơn 850 triệu người trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, thống kê mới nhất từ Bệnh viện Bạch Mai vào đầu năm 2026 cũng cho thấy một con số đáng báo động với ước tính gần 10 triệu người đang mắc bệnh thận mạn, và tỷ lệ này vẫn đang tiếp tục gia tăng.
Giữa những con số đáng lo ngại đó, tin vui là chế độ ăn uống khoa học chính là “chìa khóa vàng” giúp người bệnh có thể chủ động làm chậm tiến trình bệnh và cải thiện chất lượng sống.
Việc ưu tiên các thực phẩm “thân thiện” với thận đóng vai trò then chốt, chẳng hạn như nhóm tinh bột ít đạm (gạo trắng, miến dong), protein giá trị cao có kiểm soát (lòng trắng trứng, cá sông), rau xanh ít kali (bầu, bí, súp lơ trắng) và các loại quả mọng (dâu tây, việt quất).
Bên cạnh đó, việc nhận diện và kiêng cữ các thực phẩm gây hại để giảm áp lực cho thận cũng quan trọng không kém, điển hình là thực phẩm nhiều muối, giàu kali (chuối, sầu riêng) và phốt pho (nội tạng động vật, phô mai).
Nguyên tắc vàng trong vấn đề ăn uống cho người bệnh thận có thể tóm gọn trong công thức: “Giảm muối – Giảm đạm – Kiểm soát Kali và Phốt pho – Đủ năng lượng“.
Hãy cùng các chuyên gia từ Linh Chi Nông Lâm tìm hiểu chi tiết về nghệ thuật ăn uống giúp bảo vệ và hỗ trợ phục hồi chức năng thận qua bài viết ngay dưới đây.
Tại sao chế độ dinh dưỡng lại đóng vai trò quyết định trong việc bảo tồn chức năng thận?
Thận là cơ quan chịu trách nhiệm lọc máu, đào thải chất cặn bã và duy trì cân bằng nội môi cho toàn bộ cơ thể. Khi chức năng thận bị suy giảm, mọi thứ đi vào cơ thể qua đường ăn uống đều ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ tổn thương của cơ quan này.
Tình trạng suy giảm chức năng thận được hiểu đúng về mặt y khoa như thế nào?
Suy giảm chức năng thận (thận yếu) là tình trạng thận dần mất đi khả năng thực hiện chức năng lọc máu một cách hiệu quả. Cụ thể hơn, các đơn vị lọc nhỏ nhất của thận gọi là cầu thận bắt đầu bị tổn thương, khiến chất thải và dư lượng nước không được đào thải ra ngoài mà tích tụ lại trong cơ thể.
Để đánh giá mức độ tổn thương, các bác sĩ thường dựa vào hai chỉ số quan trọng. Thứ nhất là chỉ số eGFR (tốc độ lọc cầu thận ước tính), phản ánh trực tiếp khả năng làm việc còn lại của thận. Một người trưởng thành khỏe mạnh thường có eGFR trên 90 mL/phút/1,73m², trong khi bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối có thể chỉ còn dưới 15.
Thứ hai là xét nghiệm Creatinin máu, một chất thải từ quá trình chuyển hóa cơ bắp. Khi thận suy yếu, Creatinin không được lọc kịp và nồng độ trong máu tăng cao, trở thành dấu hiệu cảnh báo quan trọng.
Hiểu đúng cơ chế này giúp người bệnh nhận ra rằng: mỗi thực phẩm nạp vào cơ thể đều tạo ra một lượng chất thải nhất định mà thận phải xử lý. Khi thận đã suy yếu, việc giảm tải gánh nặng lọc thải thông qua chế độ ăn uống chính là cách bảo vệ phần chức năng còn lại một cách thiết thực nhất.
Những lợi ích thiết thực nhất khi người bệnh tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ dinh dưỡng lâm sàng là gì?
Tuân thủ đúng phác đồ dinh dưỡng lâm sàng mang lại nhiều lợi ích vượt xa việc đơn thuần “ăn kiêng”. Trước hết, chế độ ăn giảm muối giúp kiểm soát huyết áp ổn định, bởi huyết áp cao chính là một trong những nguyên nhân hàng đầu đẩy nhanh tốc độ suy thận.
Tiếp đến, việc hạn chế natri và nước hợp lý giúp ngăn ngừa tình trạng phù nề do ứ dịch, giảm gánh nặng cho tim mạch.
Hơn nữa, khi lượng kali trong máu được kiểm soát thông qua chế độ ăn, nguy cơ rối loạn nhịp tim giảm đáng kể. Đây là biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng ở bệnh nhân suy thận giai đoạn tiến triển.
Về dài hạn, tổng hợp tất cả các biện pháp dinh dưỡng này lại với nhau sẽ làm chậm đáng kể tiến trình của suy thận mãn tính, giúp người bệnh duy trì chất lượng cuộc sống và trì hoãn hoặc tránh được việc phải lọc máu nhân tạo.
Người bị thận yếu nên ăn gì để hỗ trợ phục hồi chức năng?
Người bị thận yếu nên tập trung sử dụng tinh bột chất lượng cao ít protein để sinh năng lượng, bổ sung protein có giá trị sinh học cao với lượng vừa đủ, chọn các loại rau xanh chứa ít kali cùng trái cây thân thiện với thận, đồng thời tăng cường chất béo lành mạnh kháng viêm và kết hợp sử dụng các loại thảo dược hỗ trợ tự nhiên.
1. Tinh bột chất lượng cao, ít protein
Người bệnh thận cần năng lượng để duy trì hoạt động hàng ngày, nhưng nguồn năng lượng phải đến từ những thực phẩm không tạo thêm gánh nặng cho thận. Gạo tẻ, miến dong, khoai lang và bột sắn dây là những lựa chọn lý tưởng.
Các loại tinh bột này cung cấp calo dồi dào mà hàm lượng protein thấp, nhờ đó không làm tăng nồng độ ure trong máu. Đặc biệt, miến dong và bột sắn dây gần như không chứa protein, rất phù hợp cho bệnh nhân cần hạn chế đạm nghiêm ngặt ở giai đoạn suy thận tiến triển.
2. Protein có giá trị sinh học cao (Lượng vừa đủ)
Nhiều người bệnh lầm tưởng rằng suy thận phải kiêng hoàn toàn protein. Thực tế, cơ thể vẫn cần protein để duy trì khối cơ, sửa chữa mô và vận hành hệ miễn dịch. Điều quan trọng là chọn nguồn protein có giá trị sinh học cao, nghĩa là cơ thể hấp thu và sử dụng được tối đa, tạo ra ít chất thải nitơ nhất.
Ức gà, lòng trắng trứng và cá sông đáp ứng tiêu chí này. Lòng trắng trứng đặc biệt được ưu tiên vì chứa protein albumin tinh khiết, gần như không tạo ra phế phẩm chuyển hóa dư thừa.
3. Các loại rau xanh chứa ít Kali
Rau xanh cung cấp chất xơ, vitamin và khoáng chất thiết yếu, nhưng người bệnh thận cần chọn lọc kỹ lưỡng. Những loại rau an toàn bao gồm bắp cải, súp lơ trắng, bầu, bí xanh và rau cải ngọt.
Bắp cải nổi bật với hàm lượng vitamin K, vitamin C cao nhưng kali rất thấp. Súp lơ trắng chứa hợp chất indole giúp trung hòa các gốc tự do gây viêm. Bầu và bí xanh có tính mát, hàm lượng nước cao nhưng kali thấp, hỗ trợ quá trình thanh lọc nhẹ nhàng mà không gây áp lực lên hệ bài tiết.
4. Trái cây thân thiện với thận
Táo, lê, dứa, và các loại quả mọng như dâu tây, việt quất, mâm xôi là những lựa chọn tuyệt vời. Chúng chứa ít kali và phốt pho nhưng lại rất giàu vitamin, chất xơ và các chất chống oxy hóa quercetin, giúp giảm viêm và bảo vệ tế bào thận khỏi các gốc tự do gây hại.
Theo Chen và cộng sự (2022) trong nghiên cứu đăng trên Frontiers in Pharmacology đã chứng minh rằng: “Quercetin thể hiện tác dụng bảo vệ thận thông qua nhiều cơ chế, bao gồm chống oxy hóa, kháng viêm, chống xơ hóa và điều hòa quá trình chết tế bào theo chương trình (apoptosis)”
Đây chính là lý do tại sao các chuyên gia từ Linh Chi Nông Lâm luôn khuyến khích người bệnh thận bổ sung các loại quả mọng vào thực đơn hàng ngày như một biện pháp hỗ trợ tự nhiên.
5. Chất béo lành mạnh
Chất béo không bão hòa đóng vai trò quan trọng trong việc giảm viêm và bảo vệ hệ tim mạch cho người bệnh thận. Dầu ô liu và dầu mè là hai nguồn chất béo được khuyến nghị hàng đầu.
Dầu ô liu nguyên chất chứa polyphenol và oleic acid giúp giảm phản ứng viêm tại cầu thận. Dầu mè giàu sesamin, một chất chống oxy hóa mạnh, đồng thời cung cấp omega-3 hỗ trợ cải thiện lưu thông máu đến thận.
Nên sử dụng các loại dầu này để trộn salad hoặc nêm nhẹ sau khi nấu chín, tránh chiên ở nhiệt độ cao làm biến tính dưỡng chất.
Hu, Liu và Zhang (2017) trong nghiên cứu tổng hợp phân tích meta-analysis đăng trên tạp chí Clinics (Sao Paulo) đã kết luận rằng: “Bổ sung axit béo omega-3 như một liệu pháp hỗ trợ có thể mang lại lợi ích đáng kể trong điều trị bệnh thận mạn tính, đặc biệt trong việc kiểm soát protein niệu và huyết áp”
6. Thảo dược hỗ trợ phục hồi chức năng thận
Theo các chuyên gia nghiên cứu thảo dược quý từ Linh Chi Nông Lâm, một số dược liệu trong tự nhiên đã được y học cổ truyền và hiện đại ghi nhận về khả năng hỗ trợ sức khỏe thận.
Các sản phẩm như Nấm linh chi, Đông trùng hạ thảo hay Nấm lim xanh chứa các hợp chất hoạt tính sinh học có thể giúp tăng cường tuần hoàn máu đến thận, chống viêm và hỗ trợ quá trình đào thải độc tố của cơ thể.
Theo nghiên cứu “Protective effects of Cordyceps sinensis on cisplatin-induced acute renal injury” của Shahed, A.R. và cộng sự (2001) đăng trên Renal Failure, Vol. 23(3–4), trang 439–445: Cordyceps sinensis (có trong đông trùng hạ thảo) thể hiện tác dụng bảo vệ thận rõ rệt trên mô hình tổn thương thận cấp do cisplatin, thông qua cơ chế giảm stress oxy hóa và bảo vệ tế bào ống thận.
Theo nghiên cứu “Cellular and molecular mechanisms of immuno-modulation by Ganoderma lucidum” của Lin, Z.B. (2005) đăng trên Journal of Pharmacological Sciences, Vol. 99(2), trang 144–153: Polysaccharide nấm linh chi (GL-PS) có khả năng điều hòa phản ứng viêm tại mô thận, ức chế sự xâm nhập của tế bào viêm và bảo vệ cấu trúc cầu thận khỏi tổn thương do phản ứng miễn dịch quá mức.
Thận yếu kiêng ăn gì để giảm tải áp lực cho hệ bài tiết?
Người bị thận yếu cần hạn chế tối đa muối, đạm (protein), thực phẩm giàu kali, phốt pho và thức uống có cồn. Những chất này buộc thận phải hoạt động cật lực để thanh lọc, dễ dẫn đến quá tải, phù nề, hoặc rối loạn điện giải.
1. Thực phẩm giàu Natri (Muối)
Natri là kẻ thù số một của thận yếu. Khi thận không còn khả năng đào thải natri hiệu quả, lượng muối dư thừa sẽ giữ nước trong cơ thể, gây tích nước, tăng huyết áp và tạo áp lực trực tiếp lên cầu thận.
Người bệnh cần tránh xa thức ăn chế biến sẵn, đồ hộp, dưa muối, nước mắm công nghiệp và mì tôm. Một gói mì tôm thông thường chứa từ 1.500 đến 2.000 mg natri, gần bằng toàn bộ lượng muối cho phép trong một ngày của bệnh nhân suy thận.
Thay vì nêm nếm bằng muối hay nước mắm, hãy sử dụng các gia vị tự nhiên như gừng, sả, lá chanh để tạo hương vị cho món ăn.
2. Thịt đỏ và protein đậm đặc
Thịt đỏ chứa lượng protein rất cao và khi chuyển hóa sẽ tạo ra nhiều chất thải creatinine và ure, buộc thận phải làm việc quá tải để đào thải. Thịt bò, thịt dê và thịt chó là những loại cần hạn chế tối đa hoặc loại bỏ hoàn toàn khỏi thực đơn.
Ngoài ra, thịt đỏ còn chứa nhiều photpho hữu cơ và acid arachidonic, kích thích phản ứng viêm tại mô thận. Thay vì ăn 200g thịt bò, người bệnh có thể thay thế bằng 100g ức gà hoặc 2 lòng trắng trứng để đảm bảo đủ đạm mà không gây quá tải cho hệ bài tiết.
3. Thực phẩm có hàm lượng Kali cao
Kali là khoáng chất cần thiết cho hoạt động cơ bắp và thần kinh, nhưng khi thận suy yếu, khả năng đào thải kali giảm sút nghiêm trọng. Tình trạng tăng kali máu (trên 5,5 mEq/L) có thể gây loạn nhịp tim, thậm chí ngừng tim đột ngột.
Các thực phẩm cần hạn chế bao gồm chuối, bơ, sầu riêng, mít, rau muống, khoai tây và cà chua. Một quả chuối trung bình chứa khoảng 422 mg kali, trong khi bệnh nhân suy thận giai đoạn 3-4 chỉ nên nạp tối đa 2.000 mg kali mỗi ngày.
4. Thực phẩm giàu Photpho
Photpho tích tụ trong máu khi thận không thể đào thải đầy đủ sẽ kéo canxi ra khỏi xương, gây loãng xương, đau nhức và ngứa da toàn thân.
Nhóm thực phẩm cần tránh gồm phủ tạng động vật, phô mai, sữa và các sản phẩm từ sữa, các loại hạt khô (hạnh nhân, hạt điều, đậu phộng).
Phủ tạng động vật như gan, thận, lòng chứa hàm lượng photpho cực cao, đồng thời còn chứa nhiều purin gây tăng acid uric, tạo thêm gánh nặng kép cho thận.
Nếu muốn bổ sung canxi, người bệnh nên tham khảo bác sĩ về các chế phẩm canxi dạng carbonate thay vì sử dụng sữa thông thường.
5. Chất kích thích và đồ uống có cồn
Rượu, bia, nước ngọt có ga và cà phê đặc đều là những tác nhân gây hại trực tiếp cho thận.
Rượu bia làm mất nước, tăng nồng độ độc tố trong máu và gây co mạch thận. Nước ngọt có ga chứa lượng lớn photpho vô cơ (acid phosphoric) mà cơ thể hấp thu gần như 100%, nhanh chóng đẩy nồng độ photpho máu lên mức nguy hiểm. Cà phê đặc có tác dụng lợi tiểu mạnh, gây mất nước và rối loạn điện giải.
Người bệnh nên thay thế bằng nước lọc ấm, trà thảo mộc nhẹ hoặc nước ép táo pha loãng để vừa giải khát vừa an toàn cho thận.
Người bệnh thận yếu cần áp dụng nguyên tắc kiểm soát dinh dưỡng như thế nào trong từng bữa ăn?
Để làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận và ngăn ngừa biến chứng, người bệnh thận yếu cần tuân thủ một chế độ ăn uống khắt khe trong từng bữa ăn.
Cụ thể, thực đơn hàng ngày phải bám sát 4 nguyên tắc cốt lõi: kiểm soát lượng nước nạp vào nhằm tránh ứ dịch, cân bằng năng lượng để ngăn cơ thể tự phân hủy protein, giảm muối triệt để để giảm tải áp lực lọc, và ưu tiên phương pháp chế biến thanh đạm như luộc, hấp thay vì chiên xào nhiều gia vị.
1. Kiểm soát lượng nước nạp vào
Một trong những sai lầm phổ biến là quan niệm “uống nhiều nước để thải độc thận”. Với người thận yếu, đặc biệt khi đã xuất hiện triệu chứng phù nề, việc nạp quá nhiều nước sẽ khiến thận không kịp đào thải, gây ứ dịch toàn thân và tăng áp lực lên tim.
Nguyên tắc vàng là cân bằng giữa lượng nước uống vào và lượng nước tiểu bài tiết ra ngoài. Cách tính đơn giản: lượng nước được phép uống trong ngày bằng lượng nước tiểu 24 giờ trước đó cộng thêm 500 mL (bù cho lượng mất qua mồ hôi và hơi thở).
Bệnh nhân nên theo dõi cân nặng hàng ngày, nếu tăng hơn 0,5 kg/ngày thì cần giảm lượng nước nạp vào.
2. Cân bằng năng lượng
Cơ thể cần đảm bảo nạp đủ 30 – 35 kcal/kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày. Nếu không đủ năng lượng, cơ thể sẽ tự phân hủy (dị hóa) protein của chính mình để tạo năng lượng, quá trình này sinh ra lượng lớn chất thải nitơ, đẩy nhanh tốc độ suy thận.
Ví dụ, một người nặng 60 kg cần nạp khoảng 1.800 – 2.100 kcal/ngày. Nguồn năng lượng nên đến chủ yếu từ tinh bột ít đạm (gạo, miến, khoai) và chất béo lành mạnh (dầu ô liu, dầu mè), thay vì từ protein.
3. Giảm muối triệt để
Lượng muối cần duy trì dưới 2 – 3 g/ngày, tương đương chưa đầy một thìa cà phê muối ăn. Con số này bao gồm cả muối “ẩn” trong thực phẩm chế biến sẵn, nước chấm và gia vị.
Để thực hiện được mục tiêu này, người bệnh nên tập thói quen đọc nhãn dinh dưỡng trên bao bì, ưu tiên nấu ăn tại nhà và sử dụng gia vị thảo mộc tự nhiên thay cho muối.
Giai đoạn đầu có thể cảm thấy thức ăn nhạt nhẽo, nhưng sau 2-3 tuần, vị giác sẽ thích nghi và nhận biết được hương vị tự nhiên của thực phẩm.
4. Ưu tiên phương pháp chế biến thanh đạm
Phương pháp chế biến ảnh hưởng lớn đến giá trị dinh dưỡng và mức độ an toàn của thực phẩm đối với thận.
Nên ưu tiên luộc và hấp vì giữ nguyên dưỡng chất mà không thêm dầu mỡ hay gia vị đậm đặc. Hạn chế tối đa chiên xào nhiều dầu (tạo ra các sản phẩm oxy hóa gây viêm) và kho đậm vị (chứa lượng muối, đường rất cao).
Giải đáp những câu hỏi thường gặp về chế độ ăn cho người bệnh thận
Người bị bệnh thận có được ăn trứng không?
Có. Đặc biệt là lòng trắng trứng vì đây là nguồn đạm quý, dễ hấp thu và ít sinh urê. Nên hạn chế ăn lòng đỏ vì chứa nhiều phốt pho.
Thận yếu uống bao nhiêu nước một ngày là đủ?
Công thức chuẩn là: Thể tích nước tiểu trong 24 giờ qua + 500ml (để bù lại phần nước mất qua da và hơi thở).
Chế biến rau như thế nào để loại bỏ kali?
Thái nhỏ rau, ngâm nước ấm 1-2 tiếng, sau đó luộc bằng nhiều nước. Khi ăn chỉ vớt lấy rau và bỏ hoàn toàn phần nước luộc.
Bị thận yếu có cần kiêng uống sữa hoàn toàn không?
Cần hạn chế vì sữa và các sản phẩm từ sữa rất giàu phốt pho và kali. Nếu cần bổ sung, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về các loại sữa chuyên biệt dành cho người bệnh thận, đã được điều chỉnh thành phần khoáng chất.
Ăn chay có tốt cho người bệnh thận không?
Ăn chay có thể có lợi vì protein thực vật tạo ra ít axit hơn protein động vật. Tuy nhiên, cần cẩn trọng vì nhiều thực phẩm chay (đậu, đỗ, các loại hạt) lại giàu kali và phốt pho. Một chế độ ăn chay được lên kế hoạch cẩn thận bởi chuyên gia dinh dưỡng là lựa chọn tốt nhất.
Nam giới ăn gì giúp bổ thận, tráng dương, tăng cường sinh lý?
Nam giới muốn bổ thận, tráng dương và tăng cường sinh lý nên ưu tiên các thực phẩm như hàu biển (giàu kẽm, tăng testosterone), cá hồi (giàu omega-3, cải thiện tuần hoàn máu), lá hẹ, câu kỷ tử, bơ và giá đỗ (tăng chất lượng tinh trùng).
Bên cạnh chế độ ăn uống, theo các chuyên gia từ Linh Chi Nông Lâm, việc bổ sung Đông Trùng Hạ Thảo và Nấm Linh Chi là giải pháp thảo dược tự nhiên được y học cổ truyền và hiện đại ghi nhận giúp bổ thận, tăng cường hormone testosterone và cải thiện sinh lý nam giới toàn diện.
Xem thêm: Thảo dược giúp tăng cường sinh lý Nam hiệu quả.
Suy thận độ 3 ăn uống khác độ 4 như thế nào?
Suy thận độ 4 yêu cầu cắt giảm lượng đạm khắt khe hơn hẳn so với độ 3 (ví dụ chỉ còn 0.6g/kg/ngày), đồng thời giới hạn nghiêm ngặt lượng kali và phốt pho dựa trên xét nghiệm máu. Tham khảo: Công dụng của nấm linh chi với bệnh nhân suy thận.
Sử dụng Nấm Linh Chi, Đông Trùng Hạ Thảo có thay thế được thuốc điều trị bệnh thận không?
Theo chuyên gia từ Linh Chi Nông Lâm, câu trả lời là Không. Các thảo dược quý như Linh Chi hay Đông Trùng Hạ Thảo đóng vai trò hỗ trợ, giúp bồi bổ cơ thể, tăng cường sức đề kháng và bảo vệ các tế bào thận khỏi tổn thương thêm, nhưng không thể thay thế phác đồ điều trị chính mà bác sĩ đã chỉ định. Xem thêm: Công dụng và cách sử dụng đông trùng hạ thảo hỗ trợ điều trị sỏi thận.
Tôi nên sử dụng thảo dược hỗ trợ thận ở dạng nào là tốt nhất?
Thảo dược có thể được dùng ở nhiều dạng như sắc nước uống, hãm trà, hoặc tiện lợi hơn là các sản phẩm đã được bào chế dưới dạng viên nang, cao hoặc bột.
Điều quan trọng là chọn sản phẩm từ các thương hiệu uy tín để đảm bảo nguồn gốc rõ ràng, hàm lượng hoạt chất cao và đã được kiểm định về độ an toàn.
Tham khảo thêm: Các loại thảo dược tốt cho thận: công dụng và cách dùng.
Mua thảo dược hỗ trợ chức năng thận ở đâu uy tín, chất lượng?
Để mua các thảo dược hỗ trợ chức năng thận uy tín, bạn có thể tham khảo Linh Chi Nông Lâm. Chúng tôi là đơn vị chuyên nghiên cứu và phát triển các dược liệu quý như: nấm linh chi, đông trùng hạ thảo, nấm lim xanh với nhiều ưu điểm vượt trội. Các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được nuôi trồng tại các trang trại đạt chuẩn, không hóa chất độc hại.
Linh Chi Nông Lâm áp dụng quy trình công nghệ tiên tiến từ nuôi trồng đến chế biến, đảm bảo giữ trọn dưỡng chất tự nhiên và có chính sách hoàn tiền 100% nếu sản phẩm không đạt chất lượng cam kết.
Liên hệ để được tư vấn tốt nhất!
Cordycepin trong Đông Trùng Hạ Thảo được FDA Mỹ chấp thuận để sản xuất thuốc điều trị Covid
